مقدمه: با کمبود منابع آب شیرین، استفاده از منابع دیگر موجود مانند دریاها و اقیانوس ها افزایش یافته و فناوری های جدید در زمینه شیرین سازی و تصفیه آب های شور مورد توجه قرار گرفته است. آب های سرزمینی دریای عمان و خلیج فارس پتانسیل قوی در زمینه احداث آب شیرین کن ها جهت مصارف مختلف را برای ایران ایجاد نموده است. لازمه توسعه پایدار واحدهای آب شیرین کن، رعایت استانداردهای محیط زیستی جهت جلوگیری از افزایش آلاینده ها در پساب خروجی می باشد. روش ماتریس ارزیابی سریع اثرات (RIAM) روشی برای سازماندهی، تحلیل و نشان دادن نتایج یک ارزیابی محیط زیستی جامع است. مطالعه حاضر با هدف شناسایی اثرات مثبت و منفی ناشی از اجرای واحد آب شیرین کن چابهار در فاز بهره برداری بر چهار جزء محیط زیستی (بیولوژیکی- اکولوژیکی، فیزیکی- شیمیایی، اقتصادی- عملیاتی و اجتماعی- فرهنگی) انجام شد.مواد و روش ها: پس از شناخت فازهای مختلف پروژه با استفاده از مطالعات کتابخانه ای و جمع آوری اطلاعات از منابع مختلف اجزا و عناصر محیط زیست منطقه تحت اثر به تفکیک چهار محیط فیزیکی-شیمیایی، بیولوژیکی- اکولوژیکی، اجتماعی- فرهنگی و اقتصادی- عملیاتی مورد بررسی و شناسایی قرار گرفت. سپس اثرات فعالیت واحد آب شیرین کن چابهار با استفاده از ماتریس ارزیابی سریع در مرحله بهره برداری ارزیابی گردید. بدین منظور پس از شناخت فازهای مختلف این واحد صنعتی، چهار جزء مورد شناسایی و بررسی قرار گرفت. استفاده از این چهار طبقه می تواند یک ابزار مناسب برای مطالعات ارزیابی اثرات محیط زیستی باشد، که به نظر می رسد هر طبقه می تواند زیر طبقاتی برای شناسایی اجزای محیط زیست داشته باشد تا بتوان اثرات پروژه را بر بخش های مختلف به تفکیک و بهتر آنالیز نمود. پس از آن که اجزای محیط زیستی متأثر از گزینه های موجود امتیازدهی شد، در نهایت امتیاز کسب شده نشان دهنده وضعیت محیط زیستی فعالیت پروژه است.نتایج: نتایج نشان داد مخرب ترین پیامدها با امتیاز 108- مربوط به محیط فیزیکی- شیمیایی بود و بیشترین اثرات مثبت آن با امتیاز 84+ در محیط اجتماعی- فرهنگی است. در بخش محیط فیزیکی-شیمیایی، این پروژه اثرات منفی قابل توجهی را بر محیط زیست منطقه وارد می کند. با توجه به قرارگیری پروژه در مجاورت دریای عمان و جزایر مرجانی که گونه های منحصر به فرد و خدمات اکوسیستمی ارزشمندی دارند، لازم است که راهکارهای حذف اثرات منفی ناشی از تغییر کیفیت آب مورد ارزیابی قرار گیرند و به حداقل کاهش یابند. در بخش بیولوژیکی- اکولوژیکی نیز بیشترین اثرات منفی، تاثیر بر فون جانوری است. کارخانه آب شیرین کن چابهار در فاز بهره برداری دارای 11 اثر مثبت و 9 اثر منفی است. با توجه به این که این مجتمع منبع قابل توجهی در فراهم نمودن آب شرب منطقه است و اثرات مثبت معنی داری در بخش اقتصادی و اجتماعی در منطقه دارد، بنابراین استمرار فعالیت آن با رعایت نکات حفاظت محیط زیست بلامانع است.بحث: ضرورت دارد با انجام اقدامات اصلاحی و پایش محیط زیستی پارامترهای محل دفع پساب خروجی و اندازه گیری مستمر آلاینده های خروجی در محیط پیرامونی و مقایسه آن ها با استانداردهای ملی و بین المللی از شدت اثر آن ها تا حدود زیادی کاست. اثرات مثبت به علت قرارگیری در گروه تغییر یا اثر مثبت بسیار اندک، تغییر یا اثر مثبت اندک و تغییر یا اثر مثبت، ارجحیت انجام پروژه بر عدم انجام آن را نشان می دهد.

زمینه و هدف: با توجه به اثرات منفی زباله های شهری، نیاز به مدیریت صحیح و انتخاب راهکارهای مناسب جهت به حداقل رساندن این اثرات به شدت احساس می گردد. از جمله روش های بازیابی و بازیافت پسماندها می توان به تهیه کمپوست از مواد آلی اشاره کرد. هدف از انجام این مطالعه، ارزیابی اثرات محیط زیستی دو گزینه اجرا و عدم اجرای پروژه کارخانه کمپوست شهر کرج است. روش بررسی: روش تحقیق توصیفی-تحلیلی است و با استفاده از ماتریس ارزیابی اثرات سریع مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای، بازدیدهای میدانی و مصاحبه با کارشناسان انجام شد. دو گزینه اجرا و عدم اجرای فعالیت کارخانه کمپوست بررسی و سپس با استفاده از مدل پایداری، میزان پایداری گزینه ها بررسی شد. یافته ها: براساس نتایج به دست آمده اجرای پروژه، با کسب امتیاز بیشتر (0/181) به لحاظ پایداری و برخورداری از کمترین اثرات مخرب محیط زیستی و عدم اجرای پروژه با کسب امتیاز کمتر (0/155-) به لحاظ پایداری و دارای اثرات مخرب محیط زیستی بیشتر تعیین گردید. نتیجه گیری: با توجه به یافته های پژوهش، نتایج حاصل از ماتریس ارزیابی اثرات سریع و مدل پایداری در تایید برتری اجرای کارخانه کمپوست نسبت به عدم اجرای آن همخوانی دارد.

پروژه های احداث و ساختن بنادر، اسکله ها و دیگرانواع سازه های دریایی بدلیل استقرار در محیط های دریایی (آبی و خاکی) در مقایسه با سایر پروژه های توسعه ای بدون شک از طیف گسترده اثرات و پیامدهای محیط زیستی برخوردار می باشند. در این بررسی، ارزیابی اثرات محیط زیستی حاصل از ساخت و بهره برداری اسکله صنعتی یارد ولیعصر خرمشهر با استفاده از دو روش ماتریس سریع و ماتریس ایرانی انجام شد. ماتریس ایرانی نشان داد که هیچ یک از اثرات و پیامدهای محاسبه شده در حد آستانه خطر یعنی عدد 1/3-نمی باشند. همچنین نتایج ماتریس سریع نشان دهنده آن بود که اثرات منفی پروژه بیشتر در رده منفی بسیار ضعیف تا متوسط خواهد بود و تنها در فاز بهره برداری اکوسیستم آبی متحمل اثرات منفی قابل ملاحظه خواهد شد که به نوعی نتایج ماتریس ایرانی را تایید می نماید. بنابراین براساس نتایج هر دو روش و باتوجه به جایگاه پروژه در توسعه منطقه در بخش صنعت و حمل و نقل و سازگاری آن با کاربری منطقه مورد مطالعه، پروژه قابل قبول و انجام آن با لحاظ کردن طرح های بهسازی و اقدامات پایشی از جمله سنجش دائمی و کنترل حد مجاز خصوصیات شیمیایی و فیزیکی آب، اندازه گیری تراز صوتی اطراف اسکله به منظور کنترل سطح استاندارد صدا در محل طرح و اخذ گواهینامه سلامت فنی برای هرگونه تجهیزات مورد استفاده توصیه می شود.

استخراج معادن بر تغییر چشم انداز زمین، کیفیت خاک و منابع آب تأثیرگذار است. ارزیابی اثرات زیست محیطی بر بخش های بوم شناختی، اقتصادی و اجتماعی پروژه های معدنی و سایر طرح های توسعه به شناسایی، پیش بینی وکمی سازی پیامدهای حاصل از این گونه عملیات کمک شایانی خواهد نمود. ماتریس ارزیابی سریع اثرات (RIAM) وسیله ای برای سازماندهی، تحلیل و نشان دادن نتایج یک ارزیابی محیط زیستی جامع به شمار می رود. هدف از این مطالعه، بررسی اثرات حاصل از فعالیت معادن سنگ و خاک کارخانه سیمان قاین واقع در استان خراسان جنوبی می باشد. بدین منظور پس از شناخت فازهای مختلف پروژه، به تفکیک چهار محیط فیزیکی-شیمیایی، بیولوژیکی-اکولوژیکی، اجتماعی-فرهنگی و اقتصادی-عملیاتی مورد بررسی و شناسایی قرار گرفت. ارزیابی و تجزیه و تحلیل این اثرات با استفاده از نرم افزار RIAM و ماتریس ارزیابی سریع (RIAM) در فاز بهره برداری صورت گرفت. مخرب ترین پیامدها (امتیاز 81-) مربوط به پارامترهای محیط بیولوژیکی-اکولوژیکی و نیز بیشترین میزان اثرات مثبت آن (36+) در محیط اجتماعی-فرهنگی معدن خاک گزارش شد همچنین در معدن سنگ مخرب ترین پیامدها با امتیاز 54-مربوط به پارامترهای فیزیکی شیمیایی و بیشترین امتیازات مثبت (36+)در ارتباط با پارامترهای اقتصادی بود. نتایج بیانگر کثرت اثرات منفی در این معادن می باشد که می توان با انجام اصلاحات لازم از قبیل استفاده از روش های بهسازی محیط، توسعه و ایجاد فضای سبز و درختکاری در اطراف معادن به صورت کمربند سبز و تثبیت خاک محدوده های مورد مطالعه این آثار را کاهش داد.

زمینه و هدف: یکی از مهمترین معضلات محیط زیستی تولید بیش از اندازه مواد زائد جامد شهری و مدیریت این مواد است. ارزیابی اثرات محیط زیستی (Environmental Impact Assessment= EIA) به عنوان راهکاری جهت به حداقل رساندن اثرات منفی دارای اهمیت است. هدف از این مطالعه استفاده از فرآیند EIA برای به حداقل رساندن اثرات محیط زیستی محل دفن زباله های شهرکرد و ارائه گزینه مناسب برای مدیران و برنامه ریزان این شهر بود. روش بررسی: در این مطالعه توصیفی-تحلیلی ارزیابی اثرات محیط زیستی محل دفن پسماند جامد شهرکرد در سال 1391 با دو روش ماتریس ارزیابی سریع اثرات محیط زیستی (Rapid Impact Assessment Matrix= RIAM) و ماتریس ایرانی (ماتریس اصلاح شده لئوپولد) مبتنی بر بازدیدهای میدانی و جمع آوری اطلاعات از منابع متعدد انجام شد. مقایسه چهار گزینه موجود شامل ادامه دفن به شیوه کنونی، ارتقاء کیفیت دفن، احداث محل دفن بهداشتی جدید و احداث کارخانه کمپوست و بازیافت انجام شد. یافته ها: ادامه روند کنونی دفن دارای امتیاز در RIAM، 1443- و در ماتریس ایرانی 3.9- بود. امتیاز گزینه کمپوست بازیافت در RIAM، 816- و در ماتریس ایرانی 1 برآورد شد. همچنین در نتایج دو روش برای اولویت گذاری ارتقاء کیفیت دفن و احداث محل دفن بهداشتی اختلاف مشاهده شد. نتیجه گیری: بر اساس هر دو روش، ادامه دفن به شیوه کنونی از لحاظ بهداشتی غیر قابل قبول و ادامه روند کنونی همراه با آسیب های محیط زیستی شدید است. کارخانه کمپوست-بازیافت با توجه به پتانسیل پسماندهای تولیدی در این شهر در اولویت گزینه های موجود قرار دارد.

هدف: هدف از انجام این پژوهش ارزیابی اثرات مثبت و منفی حاصل از ساخت و توسعه فاز فولادسازی در شهرستان جوین بر محیط زیست پیرامون آن با استفاده از ماتریس ارزیابی اثرات سریع RIAM است و با تفکیک پروژه و محیط زیست آن به عوامل تشکیل دهنده انجام شده است.روش و داده: مطالعه پیش رو از نظر روش تحلیلی (کمی و کیفی) و از نظر نوع کاربردی است. روش ارزیابی اثرات زیست محیطی، ابزاری مناسب جهت نیل به اهداف توسعه پایدار است. در این مطالعه اثرات مهم مربوط به احداث واحد فولادسازی جوین سبزوار با استفاده از روش ماتریس RIAM به منظور تجزیه و تحلیل اثرات ناشی از احداث واحد در دو فاز ساختمانی و بهره برداری مورد بررسی قرار گرفت.یافته ها: یافته ها نشان می دهد که اثر فعالیت های پروژه بر عوامل فیزیکی و شیمیایی، در جمع بندی نهایی در محیط های فیزیکو شیمیایی مربوط به فرسایش خاک و اثرات صوتی (تأثیرات و تغییرات منفی ناچیز) لرزش زمین، زهکشی، کیفیت هوا و تغییرات اقلیمی (دارای اثرات منفی قابل توجه) و در محیط های بیولوژیکی - اکولوژیکی مربوط به تغییر کاربری اراضی زراعی و باغی (دارای اثر منفی ناچیز) و اثر بر تغییرات پوشش گیاهی (دارای اثرات منفی قابل توجه) است. محیط های فرهنگی و اجتماعی و اقتصادی و فنی اثرات و تغییرات مثبتی نشان دادند.نتیجه گیری: نتایج این تحقیق نشان داد که پروژه احداث واحد فولادسازی جوین سبزوار در مجموع در دو فاز ساختمانی و بهره برداری دارای 18 اثر و تغییرات منفی و 10 اثر و تغییرات مثبت بر محیط های متفاوت است. همچنین با توجه به برآیند نتایج رعایت الزامات زیست محیطی باید مدنظر قرار گیرد.نوآوری، کاربرد نتایج: ارزیابی و اجرای پروژه فولادسازی با روش ماتریس می تواند امکان و یا عدم امکان اجرای پروژه را با هزینه و زمان کمتری مشخص نماید. این روش می تواند به عنوان مبنا در ارزیابی سایر پروژه ها از جمله واحدهای فراوری طلا، مس و... در فاز ساختمانی و بهره برداری مورد استفاده قرار گیرد.

زمینه و هدف: اهمیت موضوع گردشگری به عنوان پدیده ای نوین و منبعی برای توسعه از ابعاد مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و محیط زیستی قابل بررسی است و آن یکی از اصلی ترین منابع درآمد کشورها در حال حاضر است. متأسفانه گسترش جریان-های گردشگری با برنامه ریزی نامناسب به همراه ضعف زیرساخت ها و مدیریت گردشگری، اثرات محیط زیستی منفی زیادی در پی داشته است. هدف از این تحقیق، شناخت و ارزیابی اثرات محیط زیستی ناشی از اماکن اقامتی و پذیرایی توریستی در منطقه ساحلی چاف تا چمخاله با استفاده از روش ماتریس ارزیابی اثرات سریع در فاز بهره برداری بر چهار محیط فیزیکی-شیمیایی، اکولوژیکی-بیولوژیکی، اجتماعی-فرهنگی و اقتصادی-فنی می باشد. روش بررسی: یکی از روش های ارزیابی اثرات محیط زیستی، روش ماتریس ارزیابی اثرات سریع است که این تحقیق بر اساس این روش با داده های استاندارد از معیارهای مهم ارزیابی انجام گرفته است. یافته ها: نتایج به دست آمده نشان می دهد که توسعه توریسم بر محیط اقتصادی-فنی و اجتماعی – فرهنگی دارای اثرات مثبت است. حداقل اثرات منفی در بخش بهداشت و ترافیک و حداکثر اثرات منفی در محیط فیزیکی ومحیط زیست است. بحث و نتیجه گیری: توسعه توریسم در ناحیه مورد مطالعه شاید سبب افزایش درامد اقتصادی و امار اشتغال شده باشد ولی تخریب ان به مراتب بیشتر است و دور نمای منفی مانند تخریب محیط های فیزیکی، تغییرات کاربری اراضی، حفظ محیط زیست را در استفاده از روشهای موجود را نشان می دهد.